فلسفهٔ سیاسی از دوران باستان تا امروز، یکی از مهمترین شاخههای اندیشه بشری بوده است. فیلسوفان سیاسی کوشیدهاند به پرسشهایی مانند «عدالت چیست؟»، «قدرت سیاسی از کجا میآید؟» و «حکومت عادلانه کدام است؟» پاسخ دهند. در ادامه با برجستهترین فیلسوفان سیاسی تاریخ آشنا میشویم:
۱. افلاطون (Plato)
افلاطون فیلسوف بزرگ یونان باستان و شاگرد سقراط بود. او در کتاب معروفش «جمهور» (Republic) به بررسی عدالت و ساختار حکومت ایدهآل پرداخت. از نظر او، حکومت باید در دست «فیلسوفپادشاه» باشد؛ یعنی کسی که هم دانا و هم عادل است.
۲. ارسطو (Aristotle)
ارسطو شاگرد افلاطون بود، اما با استادش اختلاف نظر داشت. در کتاب «سیاست» (Politics)، او حکومت را بر اساس تجربه و مشاهده بررسی کرد. ارسطو معتقد بود انسان «حیوانی سیاسی» است و بهترین حکومت، حکومتی است که برای خیر عمومی کار کند.
۳. نیکولو ماکیاولی (Niccolò Machiavelli)
فیلسوف و سیاستمدار ایتالیایی دوره رنسانس بود. در اثر مشهورش «شهریار» (The Prince) واقعگرایانه از سیاست سخن گفت. او باور داشت که برای حفظ قدرت، حاکم باید گاهی از اخلاق دور شود. جمله معروفش این است: «هدف، وسیله را توجیه میکند.»
۴. توماس هابز (Thomas Hobbes)
هابز در کتاب «لویاتان» (Leviathan) تصویری از وضعیت طبیعی انسان ارائه داد که در آن، زندگی «فقیرانه، حیوانی و کوتاه» است. او معتقد بود مردم برای فرار از هرجومرج، با هم قراردادی میبندند و قدرت را به دولت میسپارند؛ این نظریه را «قرارداد اجتماعی» مینامند.
۵. جان لاک (John Locke)
لاک از مهمترین نظریهپردازان آزادی و دموکراسی است. او در کتاب «دو رساله درباره حکومت» (Two Treatises of Government) گفت انسانها دارای حقوق طبیعی مانند «حق حیات، آزادی و مالکیت» هستند. اندیشههای او بر شکلگیری نظامهای لیبرال و انقلاب آمریکا تأثیر فراوان داشت.
۶. ژان ژاک روسو (Jean-Jacques Rousseau)
روسو در کتاب معروف «قرارداد اجتماعی» (The Social Contract) بیان کرد که حاکمیت باید از مردم برخیزد. شعار معروف او این است: «انسان آزاد زاده میشود، اما همه جا در زنجیر است.» او پایهگذار اندیشه دموکراسی مدرن بهشمار میرود.
۷. کارل مارکس (Karl Marx)
مارکس در قرن نوزدهم با نقد سرمایهداری، نظریه سوسیالیسم علمی را مطرح کرد. او در کتاب «سرمایه» (Das Kapital) و نوشتههایی چون «مانیفست کمونیست» به تحلیل روابط طبقاتی و نابرابری اقتصادی پرداخت و خواهان جامعهای بدون طبقه شد.
۸. جان استوارت میل (John Stuart Mill)
میل از فیلسوفان لیبرال قرن نوزدهم بود. در کتاب «درباره آزادی» (On Liberty) از آزادی اندیشه، بیان و انتخاب فردی دفاع کرد. او باور داشت جامعه نباید در زندگی شخصی افراد دخالت کند، مگر آنکه به دیگران آسیب برسد.
۹. هگل (G.W.F. Hegel)
هگل فیلسوف آلمانی قرن نوزدهم، دولت را عالیترین نمود روح و عقل انسانی میدانست. از نظر او، تاریخ بشر مسیر رشد آزادی است. اندیشههای او بعدها بر مارکس و دیگر متفکران مدرن تأثیر گذاشت.
۱۰. جان رالز (John Rawls)
رالز فیلسوف معاصر آمریکایی است. در کتاب «نظریهای درباره عدالت» (A Theory of Justice) دیدگاهی نو درباره عدالت ارائه کرد. او گفت قوانین عادلانه باید طوری طراحی شوند که حتی اگر کسی نداند در چه موقعیت اجتماعی قرار میگیرد، باز هم آن قوانین را بپذیرد.