دین و اندیشه

حدیث سلسله‌ الذهب

نکات برگزیده مطلب
  • بنابر بسیارى تفسیرها، ماجراى حدیث سلسلة الذهب امام رضا علیه‌السلام، با تأکید روى جمله «بشروطها و أنا من شروطها»، همان آیه اکمال و آیه تبلیغ را یادآوری می‌کند و مى‌گوید: شرط اساسی کلمة لا اله الا الله، پذیرش ولایت و رهبرى امام است و بدون پذیرش ولایت اساساً مسلمانى و رستگارى اخروى زیر سئوال است.

حدیث سِلسِلَهُ‌ الذَّهَب حدیث قدسی منقول از امام رضا علیه‌السلام در باب توحید و شروط آن است. امام رضا علیه‌السلام این حدیث را هنگام عبور از نیشابور به طرف مرو بیان کرد. راویان این حدیث همگی امامان معصوم‌اند تا به پیامبرصلی الله علیه و آله و سرانجام به خداوند می‌رسد. به همین دلیل این حدیث را «سلسله‌الذهب» به معنای «زنجیرۀ زرّین» توصیف کرده‌اند. طبق برخی گزارش‌ها، هم‌زمان با نقل حدیث، بیش از بیست هزار نفر آن را مکتوب کردند.

بر اساس این حدیث، اعتقاد به توحید باعث نجات از آتش جهنم است، ولی امام رضا علیه‌السلام خود را شرط این نجات معرفی کرده است. به گفته عالمان شیعه، منظور امام رضا علیه‌السلام اعتقاد به امامت است.

متن حدیث چنین است:

 

اللَّه جَلَّ جَلَالُهُ یقُولُ:

لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ حِصْنِی فَمَنْ دَخَلَ حِصْنِی أَمِنَ مِنْ عَذَابِی

قَالَ فَلَمَّا مَرَّتِ الرَّاحِلَهُ نَادَانَا

بِشُرُوطِهَا وَ أَنَا مِنْ شُرُوطِهَا

خداوند جل جلاله می‌فرماید:

«لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ» دژ من است، پس هرکس که در دژ من درآید از عذابم در امان است.

چون مرکب به راه افتاد [امام رضا] علیه‌السلام فرمود:

[البته] با شرایطش و من جزو شرایط آنم.

شیخ صدوق، التوحید، ۱۳۸۹ق، ص۲۵

 

این روایت را عالمانی همچون شیخ صدوق (وفات ۳۸۱ق) در کتاب‌های «توحید» [صدوق، التوحید، ۱۳۸۹ق، ص۲۵]، «الامالی» [صدوق، امالی، ۱۳۷۶ش، ص۲۳۵]، «معانی الأخبار» [صدوق، معانی الاخبار،۱۴۰۳ق، ص۳۷] و «عیون اخبار الرضا علیه‌السلام» [صدوق، عیون أخبار الرضا، ۱۳۷۸ق، ج۲، ص۱۳۵] نیشابوری (وفات ۵۰۸ق) در «روضه الواعظین و بصیره المتعظین» [فتال نیشابوری، روضه الواعظین، ۱۳۷۵ش، ج۱،ص۴۲] و طبری آملی (وفات ۵۳۳ق) در کتاب بشاره المصطفی لشیعه المرتضی [طبری آملی، بشاره المصطفی، ۱۳۸۳ق، ص۲۶۹] با سند و الفاظ مختلف و مضمون واحد نقل کرده‌اند.

افزون بر اینها، مضمون حدیث در بسیارى از آیات و روایات دیگر نیز آمده است؛ بنابراین، اگر نگوییم متواتر لفظى است، به طور قطع متواتر معنوى مى‌باشد. [بررسى حدیث «سلسله الذّهب»، محمد رحمانى، علوم حدیث ۱۳۷۵ شماره ۲] ابن صبّاغ می‌گوید: «تعداد نویسندگان صاحب قلم و دوات که حدیث سلسلهالذّهب را مى‌نوشتند، بیشتر از بیست هزار تن شمار کردند». [الفصول المهمّه فى معرفه احوال الائمّه، الامام ابن الصّبّاغ، ص۲۳۵]

حافظ ابونعیم از دانشمندان بزرگ اهل سنت مى‌نویسد: «این حدیث، با همین سند از انسان‌هاى پاک، از پدران پاکشان رسیده و یکى از محدّثان بزرگ پیشین، هنگامى که این حدیث با همین سند روایت شد، گفت چنانچه این سند بر فردى مجنون خوانده شود، سالم مى‌گردد». [حلیه الأولیاء وطبقات الأصفیاء، ج۳، ص۱۹۲]

بنابر نقل شیخ صدوق در کتاب التوحید از اسحاق بن راهویه، وقتی امام رضا علیه‌السلام در سفر به خراسان به نیشابور رسید، پس از آنکه اراده کرد به سوی مأمون کوچ کند، مُحدِّثان جمع شدند و عرض کردند:‌ ای پسر پیغمبر، صلی الله علیه و آله، از شهر ما تشریف می‌برید و برای استفاده ما حدیثی بیان نمی‌فرمایید؟ پس از این تقاضا، حضرت علیه‌السلام سرش را از کجاوه بیرون آورد و فرمود:

«شنیدم از پدرم موسی بن جعفر علیهما‌السلام که فرمود، شنیدم از پدرم جعفر بن محمد علیهما‌السلام که فرمود، شنیدم از پدرم محمد بن علی علیهما‌السلام که فرمود، شنیدم از پدرم علی بن الحسین علیهما‌السلام که فرمود، شنیدم از پدرم حسین بن علی علیهما‌السلام که فرمود، شنیدم از پدرم علی بن ابی‌طالب علیهما‌السلام که فرمود، شنیدم از رسول خدا صلی الله علیه و آله که فرمود، شنیدم از جبرئیل که گفت، شنیدم از پروردگار عزّوجلّ فرمود: «کلمه لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ دژ و حصار من است. پس هر کس داخل دژ و حصار من شود، از عذاب من ایمن خواهد بود.»

علامه مجلسی پس از نقل حدیث نوشته است که استاد ابوالقاسم قشیری گفته است که چون این حدیث با این سند به اطلاع یکی از پادشاهان سامانی رسید، آن را به زر نوشت و وصیت کرد که آن را همراه او دفن کنند. چون درگذشت، به خواب کسی آمد و از او پرسید خداوند با تو چه کرد؟ گفت: خداوند به خاطر اقرار و تلفظم به لا اله الا الله و تصدیق مخلصانه‌ام به نبوت محمد صلی ‌الله ‌علیه ‌و‌ آله و این که این حدیث را به قصد احترام و بزرگداشت آن به زر نوشته بودم، مرا بخشید. [مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۴۹، ص۱۲۷]

بنابر بسیارى تفسیرها، ماجراى حدیث سلسله الذهب امام رضا علیه‌السلام، با تأکید روى جمله «بشروطها و أنا من شروطها»، همان آیه اکمال و آیه تبلیغ را یادآوری می‌کند و مى‌گوید: شرط اساسی کلمه لا اله الا الله، پذیرش ولایت و رهبرى امام است و بدون پذیرش ولایت اساساً مسلمانى و رستگارى اخروى زیر سئوال است.

به گفته برخى، نوشتن سند سلسله‌الذهب بر کفن مناسب است؛ [طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروه الوثقی، ج۲، ص۷۶ و ۷۷] بلکه بهتر و نیکوتر آن است که علاوه بر آن، حدیثى دیگر به شرح ذیل که آن نیز مشتمل بر اسامى معصومان علیهم‌السّلام، از امام رضا علیه‌السلام تا خداى متعال است، بر کفن نوشته شود: «عن على بن موسى الرضا، عن موسى بن جعفر، عن جعفر بن محمد، عن محمد بن على، عن على بن الحسین، عن الحسین بن على، عن على بن أبى طالب علیهم‌السّلام، عن رسول اللَّه صلّى اللَّه علیه و آله، عن جبرئیل، عن میکائیل، عن اسرافیل، عن اللوح، عن القلم، قال: یقولُ اللَّه تبارک و تعالى‌: ولایهُ على بن أبى طالب حِصْنى، فَمَن دَخَلَ حِصْنى أمِنَ مِن نارى». [شیخ صدوق، محمد بن علی، الأمالی، ص۳۰۶]

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا